DE DROOMVAKANTIE ALS LEUGEN

Ik wacht in Zaventem op mijn koffer. De lopende band maalt traagzaam. Ik besluit me te richten op de blikken van de mensen die na hun vakantie naar de carrousel droomkoffers staren. Troosteloze mismoedigheid wordt mijn deel. Treurnis. The Boulevard of Broken Dreams. Zijn deze mensen écht met vakantie geweest? Wie uiteindelijk zijn koffer te pakken krijgt, sleept hem in het slijmspoor der verdrukten mee voorbij de laatste douane-check. En dan gebeurt er iets heel merkwaardigs. Nog enkele passen scheiden ons van de glazen deuren waar het ontvangstcomité van thuisblijvers wacht. En plots verschijnt er een glimlach op het gelaat van de bedrukte reiziger. Hij recht de rug, zet een meegebracht exotisch hoofddeksel op en verlicht zijn tred. Wat een schitterende vakantie heeft hij achter de rug!

De droomvakantie als leugen

Ik wacht in Zaventem op mijn koffer. De lopende band maalt traagzaam. Ik besluit me te richten op de blikken van de mensen die na hun vakantie naar de carrousel droomkoffers staren. Troosteloze mismoedigheid wordt mijn deel. Treurnis. The Boulevard of Broken Dreams. Zijn deze mensen écht met vakantie geweest? Wie uiteindelijk zijn koffer te pakken krijgt, sleept hem in het slijmspoor der verdrukten mee voorbij de laatste douane-check. En dan gebeurt er iets heel merkwaardigs. Nog enkele passen scheiden ons van de glazen deuren waar het ontvangstcomité van thuisblijvers wacht. En plots verschijnt er een glimlach op het gelaat van de bedrukte reiziger. Hij recht de rug, zet een meegebracht exotisch hoofddeksel op en verlicht zijn tred. Wat een schitterende vakantie heeft hij achter de rug!

Zou de zo geprezen droomvakantie op witte stranden een grote leugen zijn? Ik vraag het aan Elena Pruvli in Tallinn (Estland). Zij heeft jarenlang onderzoek verricht bij mensen die met vakantie zijn. “Het belangrijkste besluit van mijn onderzoek is dat er weinig verband is tussen gelukkig zijn en een zogeheten droomvakantie”, zegt zij. “Vaak zijn zo’n reizen zelfs erg stresserend. Een luxueuze omgeving, palmbomen en bronzen lijven maken ons meestal niet gelukkiger.” Touroperators kunnen vlot voorspellen met welke foto’s en verhalen we zullen thuis komen. Het plaatje moet kloppen. “Een droomvakantie is een wijdverbreid cliché dat ons opzadelt met een maatschappelijk bepaald stereotiep beeld van hoe dromen er zogezegd uit zien”, zegt Elena Pruvli. Het verklaart waarom velen blijkbaar wel veel geld over hebben voor een clichéreis naar het zuiden, maar daar niet noodzakelijk geluk ervaren of er gelukkiger door worden.

In de loop van haar onderzoek ontdekte ze nog een ander en sterker mechanisme. Wat we doen voor onze vakantie, doen we ook in het gewone leven. We liegen onszelf en de anderen iets voor. We willen ons immers graag conformeren aan de zogeheten ‘voorgrondposities’ van onze samenleving. “In elke cultuur bestaan er voorgrond- en achtergrondposities”, zegt Pruvli. “Misschien zijn er geen gelukkige of ongelukkige samenlevingen op zich, maar in sommige maatschappijen is de impact van de opvallende, luide en pretentieuze voorgrond zo sterk, dat de leden van die samenleving nauwelijks nog in staat zijn om uit te maken wat ze zelf van het leven verlangen, hoe ze zichzelf kunnen zijn.”

Dan spelen we maar wat theater. Wachtend op onze koffer aan de lopende band, komt ons echte gevoel naar boven. Als drie minuten later het doek op gaat voor de voorstelling die we voor ons publiek willen spelen, halen we de vermomming, de glimlach en de schijn boven. “Veel mensen proberen elke dag een droomleven te leiden”, zegt Pruvli. “Ze doen dingen die echte of denkbeeldige toeschouwers ervan moeten overtuigen dat ze een gelukkig leven leiden. Er gaapt een diepe kloof tussen hoe iemands leven echt verloopt en wat hij ervan toont aan de buitenwereld. Die buitenkant wordt heel sterk bepaald door het stereotiepe (en materialistische) beeld waar de buitenwacht ons mee opzadelt.”

De schuifdeuren in Zaventem worden op die manier een metafoor voor de voordeuren in ons leven. Wat er zich daarachter werkelijk in onze huizen en in ons eigen hoofd en hart afspeelt, verstoppen we. Vaak ook voor onszelf. Wat we tonen aan de anderen, wordt dan wat zij ervan verwachten. Als dat verschil te groot wordt, zijn we niet ver meer van de waanzin. Het leven is een schouwtoneel. Ieder speelt zijn rol en krijgt zijn deel. Opa had Shakespeare niet gelezen toen hij uitlegde waarom hij nooit op reis ging. “Vakantie zit in het hoofd, jongen!” Door de schuifdeuren in Zaventem heb ik hem nooit weten gaan. Maar ik denk wel dat hij gelukkig was.

Leo Bormans